Wat is een PEP onder de Wwft?

• PEP staat voor Politically Exposed Person, of in de Wwft: politiek prominent persoon.
• PEP's brengen een verhoogd integriteitsrisico met zich mee vanwege hun publieke functie.
• Bij een PEP is altijd verscherpt cliëntenonderzoek verplicht (art. 8 lid 5 Wwft).
• Ook familieleden en naaste geassocieerden van een PEP vallen onder aanvullende verplichtingen.
• Toezichthouders treden handhavend op wanneer PEP-beleid niet aantoonbaar wordt uitgevoerd.
• Onder de AMLR wordt de definitie van PEP uitgebreid.

PEP staat voor Politically Exposed Person, in de Nederlandse Wwft aangeduid als politiek prominent persoon. Dit zijn personen die een prominente publieke functie vervullen of hebben vervuld en daardoor een verhoogd risico vormen op het gebied van corruptie, omkoping of misbruik van publieke middelen.

Het feit dat iemand een PEP is, betekent niet dat sprake is van crimineel gedrag. De Wwft beschouwt een PEP echter wel als een verhoogd risico, waardoor aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.

De Wwft en het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018 geven een lijst van prominente publieke functies die in elk geval als PEP worden aangemerkt. Voorbeelden zijn staatshoofden, ministers, parlementsleden, hoge rechters, centrale bankiers, ambassadeurs, hoge militaire officieren en bestuurders van staatsbedrijven of internationale organisaties.

Naast de PEP zelf worden ook bepaalde familieleden als PEP aangemerkt: de echtgenoot of partner, kinderen en hun partners, en de ouders van een PEP. Daarnaast kunnen ook naaste geassocieerden, personen die bekendstaan als gezamenlijke UBO of een andere nauwe zakelijke relatie hebben met een PEP, onder aanvullende verplichtingen vallen.

Een PEP hoeft niet altijd de directe cliënt te zijn. Organisaties kunnen ook indirect te maken krijgen met PEP's:

• Als de UBO van een rechtspersoon een PEP is.
• Als een PEP de feitelijke zeggenschap heeft over een entiteit zonder als bestuurder of aandeelhouder te zijn ingeschreven.
• Bij eenmalige dienstverlening aan een PEP.
• Wanneer de eigen organisatie gebruik maakt van diensten van een entiteit die door een PEP wordt beheerd.

Het is dus niet voldoende om uitsluitend te kijken naar de naam van de cliënt zelf. Een grondige controle van de eigendoms- en zeggenschapsstructuur is essentieel.

Bij een PEP is altijd verscherpt cliëntenonderzoek verplicht op grond van art. 8 lid 5 Wwft. Concreet betekent dit drie verplichte maatregelen:

1. Toestemming van hoger leidinggevend personeel: zowel voor het aangaan als het voortzetten van de zakelijke relatie, of voor het verrichten van een transactie.
2. Onderzoek naar de bron van het vermogen en de middelen: niet alleen de middelen die bij de betreffende transactie worden gebruikt, maar bij hogere risico's ook de bredere vermogenspositie van de cliënt.
3. Doorlopende verscherpte controle: de relatie met een PEP moet gedurende de gehele looptijd intensiever worden gemonitord.

Wordt een UBO van een bestaande cliënt pas gedurende de relatie PEP, dan moet vanaf dat moment alsnog verscherpt cliëntenonderzoek worden uitgevoerd.

Een PEP-status vervalt niet automatisch op het moment dat iemand zijn functie neerlegt. De Wwft verplicht organisaties om verscherpte onderzoeksmaatregelen nog gedurende ten minste twaalf maanden toe te passen nadat de betreffende persoon zijn prominente functie heeft beëindigd. Na afloop van die twaalf maanden dient op basis van een risicogebaseerde beoordeling te worden vastgesteld of aanvullende maatregelen nog steeds op zijn plaats zijn.

Een veelgehoorde misvatting is dat alle PEP's per definitie even hoog risico vormen. Dat is niet het geval. Hoewel alle PEP's als hoog risico worden aangemerkt, kan de intensiteit van het onderzoek variëren afhankelijk van de functie op grond waarvan iemand als PEP wordt aangemerkt. Een familielid van een PEP vertegenwoordigt in de regel een lagere risicofactor dan de PEP zelf. Het is dan ook de taak van de organisatie om op basis van een risicogebaseerde aanpak te bepalen welke maatregelen passend zijn in de specifieke situatie.

Toezichthouders zien regelmatig dat organisaties onvoldoende vastleggen waarom iemand wel of niet als PEP is aangemerkt. Dit bleek ook in de bekende Bunq/DNB-zaak (CBb 18 oktober 2022), waarbij DNB vaststelde dat Bunq bij meerdere cliënten met een PEP-label geen goedkeuring had verkregen van hoger leidinggevend personeel en geen onderzoek had gedaan naar de herkomst van het vermogen en de middelen. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven stelde Bunq op dit punt in het ongelijk.

Organisaties die wel PEP-beleid hebben ingericht maar dit niet aantoonbaar uitvoeren op dossierniveau, lopen hetzelfde risico. Nieuw of herzien beleid is onvoldoende: de toezichthouder verwacht dat dit ook daadwerkelijk is toegepast op individuele cliëntdossiers.

Vanaf 10 juli 2027 is de Europese antiwitwasverordening (AMLR) van toepassing. Op het gebied van PEP's brengt dit een aantal gerichte uitbreidingen met zich:

• Burgemeesters en bestuurders van lokale overheden met ten minste 50.000 inwoners krijgen PEP-status. Lidstaten mogen een lagere drempel hanteren.
• Broers en zussen worden toegevoegd als PEP-familielid, in elk geval voor staatshoofden, regeringsleiders, ministers en equivalente functies.
• Leidinggevenden van middelgrote of grote ondernemingen die onder zeggenschap staan van regionale of lokale overheden moeten eveneens als PEP worden beschouwd.

Voor de praktijk betekent dit dat de doelgroep van potentiële PEP's aanzienlijk groter wordt. Organisaties doen er goed aan hun screeningssystemen tijdig te herijken.

Het identificeren en beoordelen van PEP's vraagt om een zorgvuldige en gestructureerde aanpak. Organisaties moeten kunnen aantonen dat zij verhoogde risico's herkennen, de juiste toestemming hebben verkregen, onderzoek naar de bron van vermogen en middelen hebben gedaan en dit alles zorgvuldig hebben vastgelegd.

Wil je weten hoe PEP-screening binnen jouw organisatie kan worden ingericht of geoptimaliseerd? Of heb je ondersteuning nodig bij cliëntenonderzoek, risicobeoordeling of Wwft-compliance? Neem gerust contact op met het team van DataWorx. Wij helpen je graag verder.